Tórshavnip Kommuniani borgmesterip, Annika Olsenip, kiffaanngissuseqarluni periarfissaq atorpaa taamaalillunilu kommunit pingaarnersaat siunissaq ungasinnerusoq eqqarsaatigalugu patajaatsumik aningaasaqarluni pilersaarusiorsinnaallugu.

Suliarineqarpoq Søren Ditlev Monrad-imit

Qaqqajunnap qaaniippoq illorsuaq ammalungajattoq qillariinnaq Tórshavnillu Savalimmiut illoqarfiisa pingaarnersaanni nuimasortaanut BankNordikip pingaarnertut allaffeqarfianut isikkiveqartoq. Pingaarnertullu allaffeqarfimmiipput sulisorpassuit aqqutigisartakkatik aqqutigalugit ulapputtut, allat qarasaasiat atorlugit sulipput, kiisalu allat saaffiginnittarfimmi innuttaasunik ikiuillutik sulillutik.

Pingaarnertut allaffeqarfiup qeqqani nunap portussusaata nalaaniittumi nalaasaarfimmit issiavigalugu manngersumit aningaaserivimmi uummaarissumik sulisut issiallunga isigereerlugillu, Hermundur Johannesenimit aggeqquneqarpunga. Aningaaseriviup inuussutissarsiuteqarnermut immikkoortortaaniippoq, taannalu Savalimmiuni suliffeqarfiit kommunillu aningaasaliinissamut periarfissaat pillugit siunnersortaasarpoq. Immikkoortortami suleqatini peqatigalugit ulluinnarni Savalimmiuni kommuninut attaveqaataasarpoq taamaalillunilu kommunit iliuusissatut periarfissaat paasisimasaqarfigilluarlugit.

Marluulluta tummeqqakkut kaajallakkiartortukkut majuariarluta Savalimmiuni aningaaseriviup annersaani immikkoortortami annersami ataatsimiittarfimmut annersamut iserpugut. Ataatsimiittarfik Streymoyimik taasarpaat – soorlu Savalimmiuni qeqertat annersaat. Igalaarujussuakkut Tórshavnimi sanaartornermut pilersaarutit takuneqarsinnaapput

Savalimmiuni kommunit aningaasanik taarsigassarsinissaannut periarfissaat qanoq ittuunersut pillugit soqutiginninnera takutippara. Namminersorlutik Oqartussat akuersaartinnagit akuersissuteqartinnagillu – kommunip aningaasaqarnera qanoq ikkaluarpalluunniit – Kalaallit Nunaanni kommunit 25 ørinnguamilluunniit najunngarsimasumik taarsigassarsisinnaanngillat. Savalimmiuni allaaneruvoq. Maani Naalakkersuisulluunniit akulerutinngikkaluarlugit ukiumut akileraarutitigut isertitaqaataasussanik kommune taarsigassarsisinnaavoq.

”Isumaqatigiissutigisatut siunertap aningaasaliiffiginissaanut kommunit ataasiakkaat periarfissaasa nalilersornerini, siullermik aningaasaliiffigerusutap pilersaarusiornera misissoqqaartarparput. Tamatuma saniatigut aningaasaliiffigineqarnissamut periarfissinneqarnissaq eqqarsaatigalugu kommunip ingerlatsivia nalinginnaasumik aningaasaqarnera pingaarutilerujussuuvoq,” oqarpoq Hermundur Johannesen.

Itisiliivorlu:

”Kommunimi pilersaarutip aningaasaliiffigineqarnissaa kissaatigineqarpat, kommunit ullumikkut taanna pillugu aperippata, taava aqagu akissutisisinnaapput. Aningaasaliiffigineqarnissamili qanoq amerlatigisut taarsigassarsiarineqarnissaat apeqqutaavoq. Aningaasaliinissamut ikiuunniartilluta, kommunimiillu naatsorsuutimikkut uppernarsarsinnaallugu aningaasaliinissartik aqussinnaagaat, aallaaviatigut uagut taarsigassarsinissaat akuersaarsinnaavarput. Kommunip taarsigassaqarpallaannginnini takutissinnaappaguttaaq, pisariaqartitsisoqartillugu atugassaannik taarsigassarsisitsinissaq aamma piviusunngortissinnaavarput.”

Tórshavnip Kommuniani ukioq naatsorsuiffiusumi kingullermi 868 millionit koruuninik isertitaqarfiusimavoq 135 millionit koruuninillu sinneqartoorfiulluni. Taamaalilluni kommunit pingaarnersaat Naalakkersuisut allalluunniit apereqqaarnagit pilersaarusiatik pillugit 868 millionit koruuneqqissaat taarsigassarsissutigisinnaavaat.

Taamatut kiffaanngissuseqarneq Savalimmiuni siuarsaanikkut iluaqutaasimava?

”Aap, taama isumaqarpunga. Aningaasat taarsigassarsiassat killissaat kommuninit nammineq aalajangerneqartarpoq. Taamaalillutik kommunimi politikerit kommunimut iluaqutaanerpaasorisartik pillugu kissaatitik arlallit piviusunngortinnissaannut periarfissaqarput. Tassaasinnaappullu atuarfiit imaluunniit umiarsualiviit nutaat sanaartorneqartussat, taamaaliornikkummi kommune isertitaqarnerussammat,” taama oqarpoq Hermundur Johannesen, umiarsuillu marlussuit ujaqqanik assartuisut igalaarsuakkut tikkuarlugit. Tórshavnimi umiarsualiviup allilerneqarneranut sulineq aallarteruttorpoq.

BankNordikip Tórshavnimi qullersaqarfia.

Taarsigassarsisarnermut malittarisassat unissaasinnaapput 

Tórshavnip Kommuniata illoqarfiit pingaarnersaanni umiarsualivik siuarsagaraa. Umiarsuit assartuisartut angisuut itisuukkoortussaammata umiarsualiviup eqqaa itinerusariaqarpoq. Talittarfik nutaaq aamma pilersinneqassaaq. Umiarsualivik ukiut pingasut avillugit qaangiuppata naammassineqassasoq naatsorsuutigineqarpoq. Umiarsualivimmik inerisaaneq kommunip tungaaniit aningaasaqarnikkut ingerlatarineqarpoq, pilersaarullu 450 millionit koruuninik naleqarluni.

Tórshavn Kommuniani borgmesterip Annika Olsenip (Fólkaflokkurin) umiarsualivimmik inerisaaneq pisariaqartutut isigaa, pissutigalugu Savalimmiut silarsuullu sinnerata akornanni umiarsuakkut assartuisarneq annertusiartormat. Nuummut utereerlunga oqarasuaatikkut oqaluukkanni taama paasitippaanga.

”Umiarsualiviup inerisarneqarnissaanut isumaqataasut amerlimmata aamma umiarsuit assartuisartut umiarsualivimmi inissamik amigaateqaleraluttuinnartut annertusiartormata, umiarsualivik inerisarneqarpoq. Umiarsuit assartuisartut Savalimmiunit tikiffissaannut angalasartut pillugit pisariaqartitsinikkut ujartuinerat iluaqusersorniarlugu taamaaliortoqarpoq. Umiarsuaq Tórshavnip Umiarsualivianut talikkaangat soorunami isertitaqarfiulluartarpoq, aamma umiarsuaq usingiaraangat.”

Tórshavnip Kommuniani umiarsualivik sanaartugassatut pilersaaruterpassuarnut ilaaginnarpoq. Maannakkut meeqqat atuarfiat 400 millionit koruuninik nalilik aamma nipilersornermik ilinniarfik 100 millionit koruuninik nalilik kommunimit sanaartorneqarput. Tamatumunnga peqatigitillugu aqquserngit pitsanngorsarniarneqarput. Immap iluatigut sullorsuaqalernikkut Tórshavnimut aqqusinermik anginerusumik peqalernissaa pisariaqalissaaq.

”Pisinnaasatta qaangernaveersaarnissaat soorunami mianerissavarput. Maannakkut inuussutissarsiuteqartut ulapputtunnguupput, sanaartortullu suliassanik tuniorartinneqarneri imaaginnavillutik. Atugassatigut qaffasissusaat appasissusaallu kommunit pingaarnersatut aquttussaavagut, tassami aningaasatigut atuinikkut ingasaassivallaassannginnatta. Silatusaartumik iliussaagut, sanaartornitsinnilu siunissaq ungasinnerusoq eqqarsaatigalugu pilersaarusiussalluta,” taama nassuiaavoq Annika Olsen.

Kalaallit Nunaanni kommunit aningaasanik tamatigut taarsigassarsiniarunik, Namminersorlutik Oqartussanut akuersissummik qinnuteqaqqaartussaapput. Tórshavnip Kommunia taamatut malittarisassaqartinneqaraluarpat qanoq issimassagaluarpa?

”Unissaataasimassangaluaqaaq, aamma silatusaarnerusimanavianngilaq. Savalimmiuni kommunit 29-t kiffaanngissuseqartinneqaqaat, tassami ukiumik ataatsimik sivisussuseqartumik akileraarutitigut isertitaqarnissamut taarsigassarsisinnaagatta. Immikkut aalajangiinissamut pilersaarusiornissamullu kiffaanngissuseqartitaanerput pitsaasutut isigineqarsinnaavoq. Inuiaqatigiinnut aningaasaqarnermullu tunngasut soorunami kommuninit innimigineqartartussaapput,” oqarpoq borgmesteri Annika Olsen itisiliillunilu:

”Amerlasuunik taarsigassarsinissamut periarfissaqartitaanerput pillugu atuisimanngilagut. Isertitavut pitsaasuupput, maannakkullu aningaasat atoriaannaat patajaalluinnarlutik. Soorunami uagut kommunitut taarsigassarsinissamut periarfissaqartitaanerput pisariaqalissagaluarpat pitsaasumik qularnaarineruvoq. Ataasiaannartumik iluatsissimaneq siuariartornermut qulakkeerinnittuunngilaq, sulisullu amerlanerunissaat nukittuumillu inuussutissarsiuteqartunik peqarnissaq qulakkeerniarlugit, inuussutissarsiuteqartunut atugassarititat pitsaasuutinniarlugit pikkorissuujuartariaqarpugut. Aningaasaliissuteqarnissatsinnut tamakku ajornaallisaasarput.”

Qanga kukkussutaasartut

Savalimmiuni kommunit aningaasatigut kiffaanngissuseqartitaanerat qanga kukkussutitut pisimasunik aamma ilinniarfgigineranut tunngassuteqarpoq. Ukioq 1992-imi Savalimmiut aningaasatigut ajutuuissorpoq, kommunillu ilaat ukiunut arfineq-pingasunut sivisussusilimmik isertitaqarnissamik taarsigassaqarlutik. Naalagaaffiup nunami suliffeqarfiit amerlasoorpassuit qularnaveeqquserumallugit akuerisariaqarsimavai. Suliffeqarfiillu pineqartut arlalitsigut aningaasatigut kommuninut attuumassuteqartuullutik.

Kommunit aningaasaqarneri ullumikkut Aningaasaqarnermut MInisteeriaqarfimmit misissugaritittarput, akileraarutitigullu isertitaqarnissamut ukiumik ataatsimik sivisussusiligaanera 90-ikkunni kommunit aningaasaqarnermikkut ajornerpaamik angusaqarnerannik kinguneqartitsineruvoq.

Tórshavnip illoqarfittaata nutaannginnersaa, Tinganes, tikippara. Illoqarfiup ilaa Savalimmiormiut Inatsisartuinit, Lagtinget, atserneqarpoq taannalu vikingit nalaanni nuummi pilersinneqarluni. Ullumikkut Savalimmiut ministeeriaqarfii arlallit Tinganesip oqaluttuarisaanermut attuumassuteqartuni illuiniipput aappaluttuni, taakkulu qaavi ivikkanik qalliusigaapput aqqusineeqqanik ikaartarfiusanik amitsunik maniilakuluttunillu avissaaruteqarlutik.

Aningaasaqarnermut Ministeeriaqarfik kommunit aningaasaqarneranik nakkutiginnittuuvoq. Kommunit 29-t qaammatit tamaasa aningaasaqarnikkut kisitsisinik pingaarnernik ministeeriaqarfimmut nalunaaruteqartarput.

”Kommunit aningaasanik qanoq amerlatigisunik atuissanersut Aningaasaqarnermut Ministeeriaqarfimmit akuleruffigineqarneq ajorput. Ukiumut isertitassat qaangerlugit akiitsoqannginnissaat taamaallaat nakkutigisaraavut. Kommuninit kisitsisit qaammatit tamaasa atortutsinnut ikkussuunneqartarput tamanullu takusassanngorlugit saqqummiunneqartarlutik. Taamaaliornikkut kommunit aningaasaqarnikkut tamanut sanillersuussinnaalerput,” taama nassuiaavoq Bjarni Askham Bjarnason, Aningaasaqarnermut Ministeeriaqarfimmi naalakkersuisoqarfiup pisortaa. Tamatumunnga Egon Joensen, ministeeriaqarfimmi tassani siunnersortitut atorfilik ilassuteqarpoq.

”Taarsigassarsisarnermi ukiumik ataatsimik sivisussusilerlugu akileraarutitigut isertitaqarnissamik annertussusiliineq aaqqiissutigitillugu, uagutsinnut tamanna toqqissisimanarpoq. Kommune aningaasaqarnikkut ingerlanerliuleraluarpat, tamanna iluarsineqarsinnaavoq,” siunnersorti taama oqarpoq.

Tinganes, Tórshavnimi illoqarfiup pisoqartaa. Savalimmiuni naalakkersuisoqarfiit arlalissuit Tinganesimi inissisimapput.

Naalagaaffimmit aqunneqannginneq

Tórshavnip qeqqata ungasinngisaani Eyðun Christiansen naapippara. Savalimmiuni kommunit kattuffianni, Kommunufelagið, pisortaavoq. Taassuma oqaluttuuppaanga, Savalimmiuni kommunit Kalaallit Nunaanni kommuninut sanilliullugit aningaasaqarnikkut kiffaanngissuseqaannanngitsut. Kiffaanngissuseqartitaanermi susassaqarfiit arlallit kalluarneqarput.

”Kommunit taarsigassarsisarnerminni ukiumut ataatsimut akileraarutitigut isertitaqarnissaannut killeqarnera eqqaassanngikkaanni, Savalimmiuni kommunit naalagaaffiup aqutsinerata avataaniipput. Kommunini akileraarutitut atuuttussaq namminneq aalajangertarpaat, kommunillu utoqqalinersiat akiliutigineqartarneranit akileraarutitigut isertitat tamaasa pisarpaat. Nunani arlaqartuni naalagaaffiit kommunillu ukiut tamaasa sukannersumik isumaqatigiinniartarput. Maani naalagaaffiup kommunillu akornanni isumaqatigiinniarneq apeqqutaatinnagu, kommunini aalajangersimasunik isertitaqartoqartarpoq. Tamanna ima paasineqassaaq, Savalimmiuni kommunit tamakkiisumik kiffaanngissuseqartitaapput taavalu inerisaanissamut kiffaanngissuseqartitaallutik,” taama oqarpoq Eyðun Christiansen ilassutigalugulu:

”Savalimmiuni ineriartorneq imaappoq, kommunini aningaasaqarnermut tunngasut naalagaaffimmit akuleruffigineqarpiaratik. Tamannalu isumaqarpunga Silarsuup sinnerani taamaappianngitsoq najukkami oqartussaaqataanermut pissusissamisuuginnarluni.”

Kommunit kattuffianni pisortap nassuiaanera naapertorlugu, kommunit tamarmik aningaasaqarnerminni 25 ørinnguarluunniit kingulleq akisussaaffigigaat.

”Kommunit akornanni naligiissaarinermut aaqqissuussaqanngilaq, tamannalu immikkuullarilluinnartuuvoq. Naligiissaarinermut aaqqissuussaqarneq inunnut sunniuteqartartoq upperaara. Aningaasat takkuttussaasut ilisimagaluarlugu allanik issuaaniarneq ajornanngippallaarsoraara. Sumiiffigisami suliffeqarfinnik pilersitserusussuseqarneq pisariaqartumillu siuariartornissamut ilaarusunneq tammartarput. Nutaaliorusussuseqarneq annikillisarpoq,” taama erseqqissaavoq Eyðun Christiansen, naligiissaarineq pisut ilaanni arlaatigut pisariaqarsinnaasoq erseqqissaatigiutigalugu.

Matumani erseqqissarpaa nunani allanisut 90-ikkut aallartinneranni kommunit aqqusaagaqarrnerluinermikkut sakkortuumik ilikkagaqarnerat, ilaatigut ilikkarpaat sunut akulerutissanerlutik sunullu akulerutissannginnerlutik:

”Kommunit akiitsoqalernerannut pissutaasut ilagaat, illoqarfinni tamangajanni aalisarnermut aamma nerpinnik saaneeraajaanermut aningaasaliisarsimammata, sinneri amigartoorutaallutik ingerlapput. Ullumikkut kommunit inuussutissarsiuteqartunut akulerutinnginnissartik ilisimaarilluarpaat, akerlianilli inuussutissarsiuteqartunik najoqqutassaliussapput – assersuutigalugu umiarsualivimmi atortunik peqartitsillutik suliffissuaqarfissanik pissaqartitsillutik, allanullu akulerunnatik. Tamanna kommuninut assut ilinniarfiuvoq.”

Ukioq 1992-imi Savalimmiut aningaasatigut ajalusoorneranit ukiut 25-ngajaat qaangiunnerisa kingorna illoqarfiit pingaarnersaata Tórshavnip Kommuniani borgmesteri Annika Olsen, kommunip ineriartortitsinikkut inissisimanera pillugu aamma taamatulli isumaqarpoq.

”Pisimasut ilinniarfigaavut. Pilersaarusiornissaq inissaqartinnerulerparput, aamma aqutsisinnaajunnaarnissarput angorusunnagu kommunip patajaallisarnerunissaa anguniarlugu.  Suliassarput annerpaaq siulleq tassaavoq, inissiat piumaneqaqisut isumaginissaat, taamaaliorutta inuppassuit Tórshavnimut nuukkusuttut tamaasa isumagissagatsigit. Kommune tassaavoq najoqqutassaqartitsisussaq aamma inissianik inuussutissarsiutinillu agguaasussaalluni. Suliat aallartinissarnissaat akisussaaffigaavut, aamma sanaartukkanik suliaqartussat pitsaasumik oqaloqatigisarnissaat akisussaaffigalutigu. Sorpassuit suliassanngortinneqartarput, imaanngilarli kommunip nammineerluni sanaartornissaq isumagissagaa.”